درسنامه آموزشی فارسی (3) کلاس دوازدهم عمومی کلیه رشته‌ها

قلمرو زبانی: الهی: منادا / ده: بده، فعل امر / آتش افروز: صفت فاعلی مرخم / فعل [باشد] از آخر مصرع دوم به قرینهٔ معنوی حذف شده است.
قلمرو ادبی: آتش: استعاره از عشق / سینه: مجاز از وجود
قلمرو فکری: الهی! به من وجودی شعله‌ور از عشق عطا کن و در این وجود، دلی به من عنایت کن که همه سوز و گداز عشق تو باشد. مفهوم (خدایا مرا عاشق کن).  

قلمرو زبانی: «را» رای اختصاصی / نیست اول: فعل خاص در معنی «وجود ندارد» است.
قلمرو ادبی: افسرده: ایهام تضاد دارد: 1- افسرده و بی‌حال 2- یخ زده و منجمد (با توجه به «سوز» / آب و گل: مجاز از وجود دل / واج آرایی صامت «س»/ دل و گل: جناس ناهمسان اختلافی
قلمرو فکری: هر دلی که سوز و گداز عشق تو را نداشته باشد، دل نیست و افسرده و مرده است و دل افسرده هم البته به ظاهر دل است و در حقیقت مرده است. (عشق ارزشمند و حیات بخش است.)

قلمرو زبانی: درد پرورد: صفت مفعولی مرخم / کرامت کن: ببخش
قلمرو ادبی: درون و برون: تضاد و مجاز از همه و سراسر / درد پرورد: پرورده و به وجود آمده از درد / درد: تکرار / واج آرایی صامت «د» / دل: مجازاً وجود
قلمرو فکری: درون و باطنی به من ببخش که هر لحظه درد عشق مرا زیادتر کند و مرا عاشق‌تر سازد و در این درون، دلی قرار ده که سراسر درد عشق باشد.

قلمرو زبانی: روایی: رونق، شایستگی / مصراع دوم: اغراق / مراعات نظیر: آتش، سوز و گرمی / گدایی کند: فعل مضارع التزامی
قلمرو فکری: آن چنان سوزی به من بده که حتی از آتش هم سوزنده‌تر باشد.

قلمرو زبانی: دلم را: «را» نشانه فک اضافه (داغ عشقی بر جبینِ دلم نه). داغ نهادن: نشان کردن. بنده‌ها و برده‌ها را داغ می‌نهادند تا با آن نشان شناخته شوند. / جبین: پیشانی
قلمرو ادبی: جبین دل: تشخیص و استعاره / مصراع اول: کنایه از اینکه مرا عاشق همیشگی و جاودانی خود کن. مرا بندهٔ همیشگی خود ساز. / بیان آتشین: حس آمیزی و کنایه از سخن گرم و گیرا و جذاب / ده و نِه: جناس ناهمسان اختلافی
قلمرو فکری: مرا عاشق همیشگی خود قرار ده و زبانم را به یمن سوز و گداز عشق،، گیرایی و جذابیت ببخش. 

قلمرو فکری: اگر اندیشه انسان به خدا نپیوندد، راه به جایی نمی‌برد. 

قلمرو فکری: اگر لطف تو شامل حال ما نشود و از نور خود دل ما را روشن نگردانی، دیگر فکر ما نمی‌تواند به رازهایی از حکمت آفرینش پی ببرد.

دیوان شعر، وحشی بافقی